• This site uses cookies. By continuing to use this site, you are agreeing to our use of cookies. Learn more.
  • PËRSHËNDETJE VIZITOR!

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forumin Netedy.com.

Drita: fakte rreth saj

Seyfert

-
Stafi i forumit
Administrator/e
Mesazhe
2,678
Likes
4,737
Location
Prague
#1
1536354051690.png
Drita (lat. lux, lucis) është rrezatim elektromagnetik me një gjatësi valore që është e dukshme për sytë (syri njerëzor kap valë elektromagnetike prej rreth 380 deri 780 nanometra) tanë (drita e dukshme) ose me një përkufizim shkencor dhe teknik : Drita është rrezatim elektromagnetik i valëve që studiohen në fushën e optikës. Tre përmasat themelore të dritës (të të gjitha rrezatimeve elektromagnetike) janë :

  • Dendësia (apo gjerësia), që ka të bëjë me rrokjen njerëzore të ndriçueshmërisë së dritës,
  • Gjatësia e valës, që kapet nga njerëzit si ngjyra e dritës dhe,
  • Polarizimi (ose këndi i dridhjes), që në rrethana të rëndomta është i pakapshëm nga njerëzit.
Emërtimi dritë vlen për tërë spektrin e valëve elektromagnetike. Për shkak të dualitetit (dyzimit) të përhajes së valës si grimcë e lëndës, drita shfaq njëkohësisht vetitë si të valës dhe si të grimcës. Natyra e saktë e dritës është një nga çështjet kryesore të fizikës moderne.

Shpejtësia e dritës
Shpejtësia e dritës në vakuum është përcaktuar saktësisht dhe ka vlerën 299,792,458 m/s (afërsisht 186,282 mile në sekond). Vlera fikse e shpejtësisë së dritës në SI rezulton nga fakti se metri tani definohet në terma të shpejtësisë së dritës/ të gjitha format e rrezatimit elektromagnetik lëvizin saktësisht me të njëjtën shpejtësi në vakuum.

Fizikanë të ndryshëm kanë provuar ta masin shpejtësinë e dritës gjatë gjithë historisë. Galileo Galilei provoi ta maste atë në shekullin e 17-të. Një eksperiment i hershëm për matjen e shpejtësisë së dritës u bë nga Ole Romer, fizikant danez, në vitin 1676. Duke përdorur një teleskop, Romer vëzhgoi lëvizjen e Jupiterit dhe njërës nga hënat e tij, Io-së. Duke vërejtur mospërputhjen në periudhën e dukshme të orgitës së Io-së, ai llogariti se dritës i duhen rreh 22 minuta t’i bie tërthor diametrit të orbitës së Tokës. Megjithatë, madhësia e saj nuk ishte e njohur në atë kohë. Nëse Romeri do ta dinte diametri e orbitës së Tokës, ai do të vinte në përfundim se shpejtësia e dritës është 227,000,000 m/s.

Një tjetër matje më e saktë e shpejtësisë së dritës u bë në Evropë nga Hippolyte Fizeau në vitin 1849. Fizeau drejtoi një rreze drite në pasqyrë disa kilometra larg. Një rrotë e dhëmbëzuar rrotulluese ishte vendosur në rrugën e rrezës së dritës e cila udhëtoi nga burimi i saj, në pasqyrë dhe pastaj u kthye prapë në origjinën e saj. Fizeau gjeti se në një shkallë të sigurt të rrotullimit, rrezja do të kalonte nëpër një vrimë në rrotë gjatë daljes jashtë dhe pastaj një tjetër vrimë gjatë rrugës së kthimit. Duke e ditur largësinë e pasqyrës, numrin e dhëmbëve në rrotë dhe shkallën e rrotullimit, Fizeau ishte në gjendje të llogariste shpejtësinë e dritës në vlerë prej 313,000,000 m/s.

Leon Foucault përdori një eksperiment i cili kishte të bënte me pasqyre rrotulluese që ta vëzhgonte vlerën prej 298,000,000 m/s në vitin 1862. Albert A. Michelson kreu eksperimente në shpejtësinë e dritës nga viti 1877 deri në vdekjen e tij në 1931. Ai i rigjeti metodat e Foucaultit në vitin 19266 duke përdorur pasqyre të përmirësuara rrotulluese për të matur kohën që i duhej dritës të kryente një trip nga Mali Wilson në Malin San Antonio në Kaliforni. Matja precize jep vlerën e 299,796,000 m/s.

Shpejtësia efektive e dritës në substanca të ndryshme transparente që përmbajnë materie të zakonshme, është më e vogël se në vakuum. Për shembull shpejtësia e dritës në ujë është rreth ¾ e asaj në vakuum.